तन्मय टिल्लू, प्रतिनिधी
India's First Musical Road in Mumbai: तुमची कार रस्त्यावरून धावताना अचानक ऑस्कर विजेते 'जय हो' गाणे गाऊ लागली तर? ऐकायला कदाचित हे स्वप्न वाटेल, पण मुंबईच्या कोस्टल रोडवर हा चमत्कार सत्यात उतरला आहे. इंजिनिअरिंगचा एक असा अजब नमुना मुंबईत साकारला आहे, जिथे रस्ता स्वतःच एक संगीत वाद्य बनला असून वेगमर्यादेचे पालन करणाऱ्या प्रत्येक चालकाचे स्वागत हा रस्ता सुमधुर सुरांनी करत आहे.
11 फेब्रुवारी 2026 रोजी मुंबईत भारतातील पहिल्या संगीतमय रस्त्याचे उद्घाटन करण्यात आले. या रस्त्यावरुन गाडी चालवताना "स्लमडॉग मिलियनेअर" या चित्रपटातील ऑस्कर विजेते गाणे "जय हो" ऐकू येते. हा रस्ता कोस्टल रोडच्या नरिमन पॉइंट ते वरळी लेनवर बांधण्यात आला आहे.
6.21 कोटी रुपये खर्चून बांधलेल्या या अनोख्या रस्त्यात रंबल स्ट्रिप्स बसवण्यात आल्या आहेत, ज्या टायरच्या घर्षणातून संगीत निर्माण करतात. हे तंत्रज्ञान हंगेरियन तज्ञांच्या मदतीने विकसित करण्यात आले असून, असा रस्ता असणारा भारत हा जगातील पाचवा देश बनला आहे. राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या उपस्थितीत या रस्त्याचे लोकार्पण करण्यात आले.
( नक्की वाचा : New ST Bus Rules: ST प्रवासात सवलतीचा 'शॉर्टकट' बंद; खिशात कार्ड असेल तरच मिळणार सवलत! वाचा काय आहेत नवे नियम )
म्युझिकल रोड्स म्हणजे काय?
म्युझिकल रोड्स म्हणजे असे रस्ते जे वाहन चालवताना विशिष्ट संगीत निर्माण करतात. जेव्हा वाहने एका ठराविक वेगाने या रस्त्यावरून जातात, तेव्हा टायर आणि रस्त्यामधील घर्षणामुळे कंपने निर्माण होतात. ही कंपने वाहनाच्या आत आणि बाहेर संगीताच्या स्वरूपात ऐकू येतात. हे रस्ते केवळ मनोरंजनासाठी नसून ड्रायव्हर्सना सावध राहण्यासाठी आणि सुरक्षित वेगात वाहन चालवण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यासाठी तयार केले जातात.
म्युझिकल रोड्सचा रंजक इतिहास
जगातील पहिला म्युझिकल रस्ता 1995 मध्ये डेन्मार्कमध्ये तयार करण्यात आला होता, जो 'अॅस्फाल्टोफोन' नावाने ओळखला जातो. त्यानंतर 2000 मध्ये फ्रान्समध्ये असा प्रयोग झाला, पण तो रस्ता टिकू शकला नाही. जपानमध्ये या संकल्पनेचा खरा विकास झाला. 2007 मध्ये अभियंता शिजुओ शिनोडा यांनी अपघाताने रस्त्यावर पडलेल्या खोबण्यांमुळे संगीत निर्माण होत असल्याचे शोधले.
आज जपानमध्ये 30 हून अधिक म्युझिकल रोड्स आहेत. सध्या हंगेरी, दक्षिण कोरिया, अमेरिका, चीन आणि आता भारतासह अनेक देशांत असे रस्ते पाहायला मिळतात. अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियामध्ये 2008 मध्ये पहिला असा रस्ता बनवण्यात आला होता.
( नक्की वाचा : Pune News : पुणेकरांनो सुटका झाली, हिंजवडी मेट्रो धावली! 23 किलोमीटर प्रवासातील सर्व स्टेशन्स कोणती? पहा VIDEO )
मुंबईतील कोस्टल रोडची वैशिष्ट्ये
मुंबईतील कोस्टल रोडवर नरिमन पॉइंट ते वरळी या उत्तर दिशेकडील मार्गिकेवर 500 मीटरचा हा विशेष स्ट्रेच तयार करण्यात आला आहे. जेव्हा एखादे वाहन 70-80 किमी/तास या वेगाने यावरून जाते, तेव्हा 'जय हो' गाण्याचे सूर ऐकू येतात. हा रस्ता बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) विकसित केला असून तो जगातील अशा प्रकारचा पाचवा महत्त्वाचा रस्ता मानला जातो.
या रस्त्यांची निर्मिती कशी होते?
म्युझिकल रोड्स तयार करण्याच्या प्रामुख्याने तीन पद्धती आहेत. पहिली पद्धत म्हणजे रस्त्याच्या पृष्ठभागावर ठराविक अंधाराने खोबण्या (Grooves) कापणे. खोबण्यांमधील अंतर आणि त्यांची खोली यावर संगीताचे सूर अवलंबून असतात. दुसरी पद्धत म्हणजे रस्त्यावर उंचावलेले पेव्हमेंट मार्कर्स लावणे आणि तिसरी पद्धत म्हणजे रस्त्यामध्ये स्टील बार बसवणे. मुंबईच्या रस्त्यासाठी हंगेरियन तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे, ज्यामुळे टायर, सस्पेंशन आणि कार बॉडीद्वारे वाहनामध्ये संगीत निर्माण होते.
प्रकल्पाचा खर्च आणि महत्त्व
या अशा रस्त्यांच्या निर्मितीचा खर्च त्यांच्या लांबीवर आणि तंत्रज्ञानावर अवलंबून असतो. मुंबईच्या या प्रकल्पासाठी 6.21 कोटी रुपये खर्च आला आहे. जपानमध्ये अशा रस्त्यांसाठी साधारणपणे 320,000 डॉलर्स तर अमेरिकेत साधारण 100,000 डॉलर्सपर्यंत खर्च येतो. हे रस्ते अभियांत्रिकी आणि कलेचा एक उत्तम नमुना असून यामुळे पर्यटनाला चालना मिळते आणि रस्त्याची सुरक्षाही वाढते.
