- मुंबईतील गिरणी कामगारांसाठी 1960 च्या दशकात तयार झालेला वडापाव आज जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध आहे
- वडापाव हा स्वस्त, सोपा आणि पोर्टेबल पदार्थ असून कामगारांच्या गरजा लक्षात घेऊन विकसित करण्यात आला होता
- हिरवी तिखट, चिंचेची गोड आणि लसणाची सुकी चटणी वडापावची चव वाढविण्यासाठी महत्त्वाच्या आहेत
मुंबईच्या धावपळीच्या जीवनात प्रत्येकाचा आधार असलेला 'वडापाव' आता केवळ रस्त्यावरचे खाद्य न राहता जागतिक संस्कृतीचा भाग झाला आहे. दरवर्षी 23 ऑगस्ट रोजी 'जागतिक वडापाव दिन' साजरा केला जातो. 1960 च्या दशकात मुंबईतील गिरणी कामगारांसाठी सुरू झालेला हा स्वस्त आणि मस्त पदार्थ आज पंचतारांकित हॉटेलपर्यंत पोहोचला आहे.मुंबई म्हटलं की डोळ्यासमोर येतो तो गरमागरम वडापाव. श्रीमंत असो वा गरीब, प्रत्येकाच्या खिशाला परवडणारा हा पदार्थ आज जगभर गाजत आहे. येत्या 23 ऑगस्ट रोजी जगभरात वडापाव प्रेमी 'विश्व वडापाव दिन' साजरा करणार आहेत. या निमित्ताने गिरणी कामगारांच्या या हक्काच्या नाश्त्याचा प्रवास पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे.
वडापावची निर्मिती प्रामुख्याने गिरणी कामगारांच्या गरजा लक्षात घेऊन झाली. कमी वेळात, कमी पैशात आणि पोट भरेल असा हा पदार्थ अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. बटाटा वडा आणि पोर्तुगीजांनी भारतात आणलेला 'पाव' यांचे हे समीकरण मुंबईच्या खाद्यसंस्कृतीचा कणा बनले आहे.वडापावला 'भारतीय बर्गर' म्हणून ओळखले जाते. 1960 मध्ये मुंबईच्या रस्त्यावर गिरणी कामगारांना दिवसभर ऊर्जा मिळावी यासाठी हा पदार्थ तयार करण्यात आला होता. खायला सोपा आणि नेण्या-आणण्यास सोयीस्कर असल्याने कामगारांमध्ये तो प्रचंड लोकप्रिय झाला.
वडापावची खरी चव ही त्यासोबत मिळणाऱ्या चटणीत असते. हिरवी तिखट चटणी, चिंचेची गोड चटणी आणि लसणाची सुकी चटणी यामुळे याला एक वेगळीच ओळख मिळते. आजच्या काळात वडापावमध्ये अनेक प्रयोग केले जात असून चीज, शेजवान आणि ग्रिल्ड वडापाव असे विविध प्रकार खवय्यांच्या पसंतीस उतरत आहेत. आज वडापाव केवळ मुंबईपुरता मर्यादित नसून, परदेशातही 'इंग्लिश बर्गर' म्हणून ओळखला जात आहे. बेसनचे कुरकुरीत वेष्टन असलेला बटाटा वडा आणि मऊ पाव, सोबत तळलेली हिरवी मिरची ही तर स्वर्गसुखाची अनुभूतीच म्हणावी लागेल.
ज्याप्रमाणे दिल्ली चाटसाठी प्रसिद्ध आहे, त्याचप्रमाणे मुंबईची खरी ओळख 'वडापाव'मध्ये दडलेली आहे. 23 ऑगस्ट हा दिवस जागतिक वडापाव दिन म्हणून साजरा केला जातो. गिरणी कामगारांच्या कष्टाला साजेसा आणि त्यांच्या पोटाची भूक भागवणारा हा पदार्थ आज मुंबईच्या जीवनशैलीचा अविभाज्य भाग बनला आहे. सकाळचा नाश्ता असो किंवा रात्रीचे जेवण, वडापाव कोणत्याही वेळी चालतो. मुंबईत अनेक ठिकाणी 24/7 उपलब्ध असणारा हा पदार्थ प्रत्येकाच्या आयुष्याचा भाग आहे. गरिबांचा बर्गर म्हणून ओळखला जाणारा हा पदार्थ सांस्कृतिक दृष्ट्याही तितकाच महत्त्वाचा ठरला आहे.
