New Labour Code India: जर तुम्हालाही असे वाटत असेल की आठवड्यात फक्त 4 दिवस काम आणि 3 दिवस सुट्टी मिळावी, तर ही बातमी तुमच्यासाठी आहे. नव्या लेबर कोडच्या अंमलबजावणीनंतर देशभरात याची चर्चा रंगली आहे. सोशल मीडियापासून ऑफिसपर्यंत प्रत्येक ठिकाणी एकच प्रश्न विचारला जात आहे की भारतात आता 4-डे वर्किंग वीक (4-Day Work Week) लागू झाला आहे का? कर्मचाऱ्यांना मोठ्या वीकेंडचा फायदा मिळणार का? आणि जास्त काम केल्यावर डबल ओव्हरटाइम मिळेल का? नव्या लेबर कोड्समध्ये कर्मचाऱ्यांसाठी अनेक मोठे बदल करण्यात आले आहेत, ज्याचा थेट परिणाम तुमच्या नोकरी, पगार, कामाचे तास आणि सुट्यांवर होऊ शकतो.
काय? खरंच आठवड्यात फक्त 4 दिवस काम असेल?
नव्या लेबर कोडनुसार कंपन्यांना असा पर्याय देण्यात आला आहे की, कंपन्या आपल्या इच्छेनुसार कर्मचाऱ्यांसाठी 4 दिवस काम आणि 3 दिवस सुटी ही पद्धत लागू करू शकतात. पण हे पूर्णपणे 'ऐच्छिक' (ऑप्शनल) असेल. म्हणजेच प्रत्येक कंपनीवर हे बंधनकारक नसेल. जर एखादी कंपनी 4 दिवसांचा वर्किंग वीक (4 Day Work Week Rule) स्वीकारते, तर कर्मचाऱ्यांना आठवड्यात एकूण 48 तास काम करावे लागेल. याचा अर्थ असा की 4 दिवस काम केल्यास रोज सुमारे 12 तास काम करावे लागू शकते. यात मधल्या विश्रांतीच्या वेळेचाही समावेश असेल.
आठवड्यात एकूण किती तास काम करावे लागेल?
सरकारने स्पष्ट केले आहे की कर्मचारी 5 दिवस काम करो किंवा 4 दिवस, एकूण कामाचे तास 48 तास इतकेच राहतील. म्हणजेच सुट्या वाढल्या याचा अर्थ एकूण काम कमी होईल असा नाही. 5 दिवस काम केल्यास रोजचे कामाचे तास कमी असतील आणि 4 दिवस काम केल्यास रोज जास्त वेळ द्यावा लागेल.
(नक्की वाचा: Sharad Pawar: पेट्रोल, डिझेल आणि सोन्याच्या खरेदीबाबत मोठी बातमी, शरद पवारांची PM मोदींकडे थेट 'ही' मागणी)
ओव्हरटाइम केल्यास मिळणार दुप्पट पैसे
नव्या लेबर कोड्समध्ये ओव्हरटाइमबाबत (New Labour Codes Overtime Rules 2026) कर्मचाऱ्यांना मोठा दिलासा देण्यात आला आहे. निश्चित वेळेपेक्षा जास्त काम करून घेतल्यास कंपन्यांना कर्मचाऱ्यांना दुप्पट पगाराच्या हिशेबात ओव्हरटाइम द्यावा लागेल. सोप्या भाषेत सांगायचे तर जर तुम्ही 1 तास जास्तीचे काम केले, तर त्याचे पैसे 2 तासांच्या बरोबरीने मिळतील. हे पैसे बेसिक सॅलरी आणि डीए (DA) च्या आधारावर मोजले जातील.
नव्या नियमांनुसार जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने शिफ्ट संपल्यानंतर 15 ते 30 मिनिटे जास्तीचे काम केले, तर त्याला अर्ध्या तासाचा ओव्हरटाइम मानला जाईल. तर 30 मिनिटांपेक्षा जास्त जास्तीचे काम झाल्यास त्याला पूर्ण 1 तासाचा ओव्हरटाइम गणला जाईल. पूर्वी अनेक कंपन्या थोड्या वेळेच्या जास्तीच्या कामाकडे दुर्लक्ष करायच्या, पण नवे नियम लागू झाल्यावर असे करणे बेकायदेशीर मानले जाईल.
(नक्की वाचा: NEET 2026 परीक्षा रद्द, पुन्हा फी- फॉर्म भरावं लागणार का? NTAने काय-काय सांगितलं? वाचा सविस्तर माहिती)
किती तासांपेक्षा जास्त ओव्हरटाइम कंपनी करून घेऊ शकत नाही?कर्मचाऱ्यांचे आरोग्य आणि सुरक्षितता लक्षात घेऊन सरकारने ओव्हरटाइमची मर्यादा (Overtime Limit) देखील निश्चित केली आहे:
- कोणत्याही कर्मचाऱ्याकडून ओव्हरटाइमशिवाय आठवड्यात 48 तासांपेक्षा जास्त काम करून घेता येणार नाही.
- ओव्हरटाइम पकडूनही एका दिवसात कामाचा एकूण कालावधी 12 तासांपेक्षा जास्त नसावा.
- एका तिमाहीत म्हणजेच 3 महिन्यांत जास्तीत जास्त 125 ते 144 तासांपर्यंतच ओव्हरटाइम करून घेता येईल. ही मर्यादा वेगवेगळ्या राज्यांच्या नियमांनुसार ठरेल.
- ही मर्यादा वेगवेगळ्या राज्यांच्या नियमांनुसार निश्चित होईल.
नेमके काय आहेत New Labour Codes चे हे नवे नियम?
सरकारने 29 जुने श्रम कायदे एकत्र करून 4 नवे लेबर कोड तयार केले आहेत. यामध्ये पगार, सामाजिक सुरक्षा, औद्योगिक संबंध आणि कामाच्या अटींशी संबंधित नियमांचा समावेश आहे. केंद्र सरकारने हे लागू केले आहेत, पण पूर्णपणे अंमलबजावणीसाठी राज्यांचे नियम बनणे अद्याप बाकी आहे. या नव्या नियमांचा उद्देश कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या हक्कांप्रती जागरूक करणे आणि ऑफिस कल्चरमध्ये अधिक पारदर्शकता आणणे हा आहे, जेणेकरून कोणत्याही कर्मचाऱ्याकडून नियमापेक्षा जास्त काम घेऊन त्याचे शोषण होऊ नये.
