लंडनमध्ये कुठे आणि कोणत्या स्थितीत आहे भोजशाला मंदिरातील वाग्देवीची मूळ मूर्ती? पाहा Exclusive फोटो

मध्य प्रदेशातील धार जिल्ह्यातील ऐतिहासिक भोजशाला परिसर सध्या देशभरात चर्चेत आहे. मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाने या वादग्रस्त परिसराला मंदिर मानल्याने हिंदू समुदायाने येथे वाग्देवीची (देवी सरस्वती) मूर्ती स्थापित करून पूजाही सुरू केली आहे. मात्र, फार कमी लोकांना माहिती आहे की, भोजशाला संकुलात स्थापन केलेली ही मूर्ती मूळ नाही. वाग्देवीची मूळ आणि ऐतिहासिक मूर्ती सध्या सात समुद्रापार लंडनमध्ये आहे. ती भारतात परत आणण्याची मागणी आता वेगाने जोर धरू लागली आहे.

लंडनच्या प्रसिद्ध 'ब्रिटिश म्युझियम'मधील गॅलरी क्रमांक 33 मध्ये, 11व्या शतकातील पांढऱ्या संगमरवरापासून बनवलेली ही मूळ मूर्ती ठेवण्यात आली आहे. या संग्रहालयातील सुमारे 80 लाख ऐतिहासिक वस्तूंपैकी ही एक अमूल्य कलाकृती आहे. या मूर्तीचा थेट संबंध धार येथील भोजशाला मंदिराशी असल्याचे मानले जाते. 'एनडीटीवी'च्या (NDTV) चमूने या म्युझियममध्ये जाऊन या मूर्तीची विशेष पाहणी केली आणि तिचे व्हिडिओ चित्रीकरण केले आहे.

नक्की वाचा - Interesting news: 600 जावई,3500 किलो आंबे, 7 हजार लिटर आमरस अन् शाही बेत, काय असते ही धोंडे जेवणाची प्रथा?

ब्रिटिश म्युझियमच्या नोंदीनुसार, ही संगमरवरी मूर्ती 1034 इसवी मधील आहे. जेव्हा मध्य भारतात राजा भोज यांच्या परमार राजवंशाचे शासन होते. ही मूर्ती 1875 मध्ये धार येथील सिटी पॅलेसच्या अवशेषांमध्ये सापडली होती आणि 1880 च्या सुमारास ती ब्रिटनमध्ये नेण्यात आली. सध्या ही मूर्ती अत्यंत सुरक्षित आणि चांगल्या स्थितीत असून ती 'एशियन आर्टिफॅक्ट्स' अंतर्गत 'मध्य आणि पश्चिम भारत' विभागात प्रदर्शनासाठी ठेवली आहे. या मूर्तीवर कोरलेल्या शिलालेखात "वाग्देवी" असा स्पष्ट उल्लेख आहे.

भोजशाला वादामुळे आता या ऐतिहासिक मूर्तीला भारतात परत आणण्याची चर्चा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सुरू झाली आहे. यापूर्वी 2022 मध्ये 'ग्लासगो म्युझियम्स'ने 1,000 वर्षे जुन्या कोरीव कामांसह सहा भारतीय कलाकृती भारताला परत केल्या होत्या. ब्रिटन कलाकृतींचे चांगल्या प्रकारे जतन करत असले, तरी तेथील क्युरेटर्सना संस्कृत भाषेचे ज्ञान नसल्यामुळे त्यांना या मूर्तींचे खरे सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्व पूर्णपणे समजत नाही, असे मत कला इतिहासकार डॉ. विवेक गुप्ता यांनी व्यक्त केले आहे.