Boiled Egg Nutrition Facts: 'संडे असो वा मंडे, रोज खा अंडी...' ही ओळ जवळपास प्रत्येक भारतीयाने ऐकली आहे. पण अंडे खरोखरच शाकाहारी आहे का? खोकला-सर्दी असताना ते खावे की नाही? एका दिवसात किती अंडी खाणे सुरक्षित आहे? या प्रश्नांची उत्तरे जाणून घेण्यासाठी आम्ही FMRI गुरुग्रामच्या हेड क्लिनिकल न्युट्रिशन डॉ. दीप्ती खटुजा यांच्याशी बातचीत केली. लाखो लोक रोज अंडी खातात, पण त्यांपैकी बहुतेकांना हे माहीत नसते की खोकल्याची समस्या असताना अंडे खाणे योग्य आहे की नाही? एका दिवसात किती अंडी सुरक्षित आहेत आणि अंडे खरोखर शाकाहारी असते का? चला तर मग, अंड्यांशी संबंधित 13 सर्वात जास्त वेळा विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांची उत्तरे...
1. अंडी 100% शाकाहारी असतात का?
हा वाद वर्षांनुवर्षे सुरू आहे. जर तुम्ही वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिले, तर बाजारात आपण जी अंडी खरेदी करतो, ती अनफर्टिलाइज्ड (Unfertilized) असतात. म्हणजेच त्यांपासून कधीही पिल्लू (चिकन) येऊ शकत नाही. याच कारणामुळे अनेक लोक याला 'एगेटेरियन' मानतील. पण दुसरीकडे, काही विशिष्ट विचारसरणी मानणाऱ्या लोकांच्या दृष्टिकोनातून हे मांसाहारी आहे, कारण ते प्राण्यापासून मिळते. एकंदरीत तुम्ही याला तुमच्या ताटात स्थान देता की नाही, हे तुमच्या स्वतःच्या विश्वासावर अवलंबून आहे.
2. खोकला-सर्दीमध्ये अंडे खावे की खाणे टाळावे?
लहानपणापासूनच आपल्याला सांगितले जाते की सर्दी असेल तर अंडे खाऊ नका, कफ वाढेल. पण यात काही सत्य आहे का? डॉक्टर दीप्ती खटुजा यांच्या मते, जर तुम्हाला अंड्याची एलर्जी नसेल तर खोकला किंवा थोडा ताप असल्यास उकडलेले अंडे खाणे पूर्णपणे सुरक्षित आहे. उलट या काळात जर तुम्ही अंडे खाल्ले, तर तुमची प्रकृती लवकर ठीक होण्यास मदत मिळेल. अंड्यातील प्रोटीनमुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढण्यासाठी मदत मिळते. डॉक्टर दीप्ती खटुजा यांच्या मते, जर घसा खराब असेल तर मसालेदार हाफ-फ्राय किंवा भुर्जीऐवजी साधे उकडलेले अंडेच निवडा.
3. एका दिवसात किती उकडलेली अंडी खाणे योग्य आहे?
एका सामान्य आणि ॲक्टिव्ह माणसासाठी दिवसातून 1 ते 2 उकडलेली अंडी खाणे अगदी परफेक्ट मानले जाते. दीप्ती यांनी सांगितलं की जर तुम्ही जिममध्ये जाता किंवा हेव्ही वर्कआउट करता तर दोन ते चार अंडीसुद्धा खाऊ शकता. पण एक गोष्ट लक्षात ठेवा, जर तुम्हाला हाय कोलेस्टेरॉल किंवा हृदयाशी संबंधित काही त्रास असेल तर अंड्याचे बलक (Yolk) मर्यादित प्रमाणात खा किंवा एकदा डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. पांढरा भाग तर जवळजवळ शुद्ध प्रोटीन आहे.
अंड्यातील पोषणतत्त्व (Nutrition Facts) | एक अंड्यामध्ये किती प्रमाणात प्रोटीन असते?
| पोषक तत्व | मात्रा | |
|---|---|---|
| कॅलरी | जवळपास 77 kcal | |
| प्रोटीन | जवळपास 6.3 ग्रॅम | |
| एकूण फॅट्स | जवळपास 5.3 ग्रॅम | |
| संतृप्त फॅट्स | जवळपास 1.6 ग्रॅम | |
| कार्बोहायड्रेट | जवळपास 0.6 ग्रॅम | |
| कोलेस्टेरॉल | जवळपास 186 mg | |
| कॅल्शिअम | जवळपास 25 mg | |
| लोह | जवळपास 0.6 mg | |
| फॉस्फरस | जवळपास 86 mg | |
| पोटॅशिअम | जवळपास 63 mg | |
| सेलेनिअम | जवळपास 15.4 mcg | |
| व्हिटॅमिन B12 | जवळपास 0.55 mcg | |
| व्हिटॅमिन B2 (रायबोफ्लेव्हिन) | जवळपास 0.26 mg | |
| व्हिटॅमिन D | थोड्या प्रमाणात | |
| कोलीन | चांगल्या प्रमाणात |
Source: [healthline.com], [webmd.com], [vinmec.com]
4.अंड्यात कोणकोणती पोषणतत्त्वे असतात?
डॉक्टर दीप्ती खटुजा यांचे म्हणणे आहे की अंडे हे उच्च गुणवत्तेच्या प्रोटीनचा एक उत्तम स्रोत आहे. यामध्ये शरीरासाठी आवश्यक असलेले सर्व 9 आवश्यक ॲमिनो ॲसिड्स आढळतात. याव्यतिरिक्त व्हिटॅमिन B12, व्हिटॅमिन D, सेलेनियम, फॉस्फरस, लोह, रायबोफ्लेविन (B2) आणि कोलीन देखील असतात.
(नक्की वाचा: Soaked Raisins Benefits: रोज सकाळी भिजवलेले 5 मनुके खाल्ल्याने शरीरात काय घडते? डॉक्टर वत्स्य यांनी सांगितली मोठी माहिती)
5. अंडे खाण्याचा सर्वात मोठा फायदा
एका अंड्यामध्ये कमी कॅलरीजसोबत चांगले प्रोटीन मिळते, जे स्नायू, हाडे, मेंदू आणि डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. यामध्ये असलेले ल्युटेन आणि झियाक्सॅन्थिन डोळ्यांसाठी फायदेशीर मानले जातात.
6. दोन उकडलेली अंडी खाल्ल्याने काय मिळते?
2 उकडलेली अंडी खाल्ल्यावर तुम्हाला सुमारे 12-13 ग्रॅम प्रोटीन आणि 150-155 कॅलरीज मिळतात.
7. अंडे खाल्ल्याने शरीराला नेमके काय फायदा होतो? | अंडे खाल्ल्याने वजन वाढते की घटते?
एकाच अंड्यामध्ये तुम्हाला सुमारे 6 ग्रॅम उत्तम दर्जाचे प्रोटीन मिळते.
- मेंदू आणि हाडे: यामध्ये व्हिटॅमिन B12, व्हिटॅमिन D आणि कोलीन असते, जे मेंदू आणि हाडांसाठी खूप आवश्यक आहे.
- डोळ्यांचे संरक्षण: ल्युटेन आणि झियाक्सॅन्थिनसारखे अँटी-ऑक्सिडंट्स तुमच्या डोळ्यांच्या दृष्टीची काळजी घेतात.
- वजन नियंत्रण: नाश्त्यात खाल्ल्याने दीर्घकाळ पोट भरलेले राहते आणि वारंवार विनाकारण खाण्याच्या सवयीवर आळा बसतो.
8. कोणी चुकूनही अंडे खाऊ नये?
तसे तर अंडे सर्वांसाठी उत्तम आहे, पण 2 परिस्थितींमध्ये सावध राहा:
ॲलर्जी: जर अंडे खाताच शरीरावर खाज, पुरळ, उलट्या किंवा श्वास घेण्यास त्रास होऊ लागला, तर अंडे खाणे टाळा.
मेडिकल रिस्ट्रिक्शन: जर डॉक्टरांनी एखाद्या विशिष्ट आजारामुळे तुमच्या आहारातील फॅट किंवा प्रोटीन मर्यादित केले असेल, तर त्यांचा सल्लाच अंतिम मानला पाहिजे.
9. अंडे खाण्याची सर्वात योग्य वेळ कोणता आहे?
डॉक्टर दीप्ती खटुजा यांच्या मते, जेव्हा इच्छा होत असेल तेव्हा अंडे खाऊ शकता. पण सकाळचा नाश्ता अंड्यांसाठी बेस्ट टाइम मानला जातो. सकाळी-सकाळी अंडे खाल्ल्याने दिवसभरासाठी उत्तम ऊर्जा मिळते आणि दुपारपर्यंत भूक लागत नाही. डॉक्टर दीप्ती यांच्या मते, जर तुम्ही संध्याकाळी वर्कआउट करता, तर पोस्ट-वर्कआउट मील म्हणून उकडलेले अंडे खाणे स्नायूंच्या (मसल्स) रिकव्हरीमध्ये अप्रतिम काम करते.
(नक्की वाचा: Jaggery Benefits: जेवणानंतर एक छोटा तुकडा गूळ खाल्ल्याने काय होते? आचार्य बालकृष्ण यांनी सांगितले मोठे सीक्रेट)
10. अंडे किती वेळ उकळले पाहिजे?
अंडे उकळताना घड्याळाकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे, नाहीतर पिवळ्या भागाची (जर्दी) चव बिघडते:
सॉफ्ट बॉइल्ड : पाणी उकळल्यानंतर 6 मिनिटे ते 7 मिनिटे.
हार्ड बॉईल्ड (पूर्ण शिजलेले): 9 मिनिटे ते 12 मिनिटे.
टीप: जर अंडे जास्त वेळ उकळले गेले, तर पिवळ्या भागाच्या चारही बाजूंना हिरव्या-राखाडी रंगाचा थर तयार होतो. डॉक्टर दीप्ती खटूजा यांनी सांगितले की हा थर लोह आणि सल्फरच्या रिॲक्शनमुळे बनतो. जरी हा थर शरीरासाठी हानिकारक नसला तरी दिसायला आणि चवीला थोडा विचित्र लागू शकतो. उकळल्यानंतर लगेचच अंड्याला थंड पाण्यात टाका, साल सहज निघेल!
11. उकडलेली अंडी फ्रिजमध्ये किती दिवस टिकतात?
जर तुम्ही अंड्याला सालासह उकडले असेल आणि लगेच फ्रिजमध्ये ठेवले असेल, तर ते एक आठवडा (सात दिवस) सहज चांगले राहते. पण जर साल काढले असेल, तर ते त्याच दिवशी खाऊन घेणे अधिक चांगले, पण फ्रिजबाहेर ठेवलेल्या उकडलेल्या अंड्यातून किंचित जरी विचित्र वास येत असेल तर रिस्क घेऊ नका, ते थेट कचऱ्याच्या डब्यात फेका.
12. अंडे खाल्ल्यानंतर कोणत्या गोष्टी खाणे टाळावे?
इंटरनेटवर असे अनेक दावे मिळतात की अंड्यानंतर चहा पिऊ नका, लिंबू खाऊ नका, किंवा दूध पिऊ नका. पण वैज्ञानिकदृष्ट्या असा कोणताही कडक नियम नाही जो सांगेल की अंड्यानंतर अमूक गोष्ट विष बनते. फक्त हे लक्षात ठेवायचे आहे की अंड्यासोबत खूप जास्त जड किंवा जास्त तळलेले-भाजलेले अन्न खाऊ नका, जेणेकरून तुमची पचनसंस्थेवर ताण येणार नाही.
13. रोज अंडी खाणे शरीरासाठी सुरक्षित आहे?
डॉक्टर दीप्ती खटुजा यांनी सांगितले की रोज अंडी खाल्ल्याने एका सामान्य व्यक्तीला कोणतेही नुकसान होत नाही. बहुतांश निरोगी लोकांसाठी रोज अंडी खाणे सुरक्षित आहे. दररोज एक-दोन अंडी संतुलित आहाराचा भाग असू शकतात आणि यामुळे शरीराला प्रोटीन, व्हिटॅमिन B12, व्हिटॅमिन D, सेलेनियम आणि कोलीन यासारखी आवश्यक पोषणतत्त्वे मिळतात.
तरीही काही लोकांनी काळजी घेतली पाहिजे. अशा वेळी कोणी अंडी खाऊ नयेत हे जाणून घेणेही गरजेचे आहे:
- हाय कोलेस्टेरॉल
- हृदयविकार
- टाइप-2 मधुमेह किंवा इतर वैद्यकीय समस्या
- अंड्याची ॲलर्जी
अशा लोकांनी अंड्यांच्या प्रमाणाबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घेतला पाहिजे.
(हा लेख दीप्ती खटुजा, हेड क्लिनिकल न्युट्रिशन, FMRI गुरुग्राम यांच्याशी झालेल्या बातचीतवर आधारित आहे.)
(Disclaimer: NDTV Marathi या माहितीची जबाबदारी घेत नाही. अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)
