Joint Family Story: एकत्र कुटुंब पद्धतीमध्ये राहणाऱ्या अनेक सुना स्वतःला कायम एकच प्रश्न विचारतात पण याबाबत चारचौघांत मोठ्याने बोलणं टाळतात. एकांत मागणं चुकीचे आहे का? 15 वर्षांपासून विवाहित असलेल्या आणि दिल्लीत राहणाऱ्या एका महिलेने आपल्या बेडरूमशी संबंधित त्या मूक त्रासाची कहाणी शेअर केली आहे, जी समस्या हजारो महिलांना स्वतःचीच वाटू शकते. नुकतेच माझ्या मुलाच्या पीटीएम (पालक-शिक्षक मीटिंग) दरम्यान त्याच्या वर्गमित्राच्या आईशी माझी भेट झाली. त्यांचे नाव रीता होते. रीता एक 40 वर्षीय नोकरी करणारी महिला आहे. रीता असेही म्हणाल्या की, "घराच्या कामासोबतच घराच्या खर्चातही त्या बरोबरीचा, किंबहुना कधीकधी त्यापेक्षा जास्त वाटा उचलतात". 15 वर्षांपासून विवाहित असलेल्या रीता यांनी आपल्या अनुभवातून या छुप्या त्रासाचे नेमके कारण सांगितले.
एकत्र कुटुंब पद्धतीमध्ये राहताना अनेक सुना अशा समस्येला तोंड देतात ज्याबद्दल बोलणे आजही सोपे नाही, यापैकी प्रमुख समस्या म्हणजे प्रायव्हसी. रीता सांगतात की, जेव्हा बेडरूम सासू-सासऱ्यांच्या खोलीला लागूनच असतो, तेव्हा बंद दारांमागेही संकोच का वाटतो. रीता सध्या दिल्लीच्या सुभाष नगरमध्ये राहतात. घरात त्या, त्यांचे पती, मुलगा आणि सासू-सासरे असे सर्वजण एका '3 BHK' बिल्डर फ्लोअरमध्ये राहतात. रीता म्हणाल्या की,वर्ष 2010 मध्ये लग्नानंतर जेव्हा त्या सासरी आल्या, तेव्हा त्यांना समजले की सासू-सासऱ्यांच्या खोलीला लागूनच त्यांच्या पतीची बेडरूम आहे. कुटुंबात नवीन असल्याने आणि स्वभावाने लाजाळू असल्यामुळे त्या कोणालाही खोली बदलण्याबद्दल सांगू शकल्या नाहीत.
रीता मिश्किल अंदाजात म्हणाल्या की, "माझा आवाज इतका हळू आहे जितका सकाळी वाजणारा माझा अलार्म- जो मला सोडून सर्वांची झोप मोडतो. जेव्हा मला वाटायचे की मी खूप हळू बोलत आहे, तेव्हाही माझा आवाज कदाचित शेजारच्या काकूंपर्यंत पोहोचत असेल." त्यांना कोणत्या अडचणींचा सामना करावा लागला असेल याचा तुम्ही अंदाज लावू शकता. समस्या ही नव्हती की अडचणी नव्हत्या, तर समस्या ही होती की त्या कोणाला आपली अडचण सांगू शकत नव्हत्या आणि कोणी स्वतःहून त्या समस्या समजूनही घेत नव्हते.
(नक्की वाचा: How To Reduce Roof Heat: उन्हाळ्यात तुमच्या घराचे छत प्रचंड तापतंय? फॉलो करा 4 सोपे उपाय, AC विनाच घर होईल थंडगार)
सासू-सासऱ्यांच्या खोलीजवळ बेडरूम असल्यामुळे कोणत्या अडचणी आल्या?
बंद खोलीतही स्वातंत्र्य का जाणवले नाही?
रीता म्हणाल्या की त्यांचे पती नेहमी म्हणायचे, "तू बिनधास्त बोल, या खोलीतून आवाज बाहेर जात नाही." पण दुसऱ्या खोलीतून त्यांना सासू-सासऱ्यांचे आवाज स्पष्ट ऐकू यायचे. अशा परिस्थितीत त्यांना खात्री होती की त्यांचा आवाजही बाहेर जात असणार. त्यांची जी छोटीशी खासगी जागा होती, ती कधीच आपली स्वतःची वाटली नाही.
पती-पत्नीचे खासगी क्षणांमध्ये संकोच का असायचा?
मध्यमवर्गीय कौटुंबिक संस्कारांमुळे प्रत्येक गोष्टीत संकोच असायचा. पतीसोबत घालवलेल्या खासगी क्षणांमध्येही मनात भीती असायची की सासू-सासऱ्यांच्या कानावर काही पडू नये.
"मनसोक्त भांडताही यायचे नाही"भांडणेही मोकळेपणाने का व्हायची नाहीत?
सासरच्या घरी राहताना अनेक गोष्टी मनात राहून जातात. रीता सांगतात की, इच्छा असतानाही अनेक तक्रारी कोणाला सांगू शकत नव्हत्या.
"नेहमी दरवाजा आणि पडद्यांवर लक्ष"
लग्नापूर्वी माहेरी कधी दरवाजा बंद करण्याची किंवा पडदे लावण्याची गरज भासली नव्हती. पण सासरी खोल्या इतक्या जवळ असल्यामुळे ही एक सवयच बनली.
"बऱ्याच गोष्टींवर मर्यादा"
अनेकदा त्यांना वीकेंडला रात्री 2-3 वाजेपर्यंत चित्रपट पाहायचा असायचा, पण टीव्हीच्या आवाजाने सासू-सासऱ्यांची झोप मोडायची आणि लगेच टोकले जायचे- "खूप उशीर झाला आहे, आता झोपा."
लहान घरात प्रायव्हसी ही मोठी समस्या का बनते?
रीता यांचा अनुभव सांगतो की, विवाहित जोडप्यासाठी प्रायव्हसी टिकवून ठेवणे, विशेषतः भारतीय एकत्र पद्धती कुटुंबात, अनेकदा सर्कससारखे वाटू शकते. हे केवळ वेगळ्या खोलीबद्दल नाही, तर मानसिक आणि भावनिक सीमांबद्दलही आहे.
प्रायव्हसी न मिळाल्यामुळे होणाऱ्या मुख्य समस्या
- मोकळेपणाने संवाद न होणे: जवळजवळ असलेल्या खोल्यांमुळे पती-पत्नी खासगी किंवा गंभीर विषयांवर चर्चा करू शकत नाहीत.
- किरकोळ गोष्टींवर चिडचिड: स्वतःची खासगी जागा न मिळाल्याने मानसिक थकवा वाढतो आणि विनाकारण भांडणे होतात.
- रोमान्स आणि जवळीक कमी होणे: कोणीतरी बघून घेईल किंवा ऐकेल या भीतीने पती-पत्नीमध्ये भावनिक अंतर वाढू लागते.
- सासरच्या लोकांशी तणाव: प्रायव्हसी न मिळाल्याचा राग नकळत घरातील थोरामोठ्यांवर निघू लागतो.
- सोशल लाइफवर परिणाम: मित्रांना घरी बोलावणे किंवा फोनवर बोलणे यामध्येही संकोच वाटू लागतो.
रीता यांनी काय तोडगा काढला?
रीता सांगतात की, मुलांच्या जन्मानंतर त्यांच्यात आणि पतीमध्ये तणाव वाढू लागला. अखेर त्यांनी घराच्या छतावर एक खोली बांधली- हे कारण देऊन की मुलाला गुदमरल्यासारखे वाटते आणि डॉक्टरांनी त्याला मोकळ्या जागेत राहण्याचा सल्ला दिला आहे. अर्थात प्रत्येकजण असा पर्याय निवडू शकत नाही. अशा वेळी काय करावे?
Photo Credit: NDTV Marathi
जर खोली बदलणे शक्य नसेल, तर काय करावे?
- बाहेर जाण्याचा आधार घ्या: आठवड्यातून 1-2 वेळा फिरायला किंवा पार्कमध्ये जा.
- वेळेचे नियोजन: घरात ठरवून घ्या की दिवसातील काही वेळ हा तुमचा खासगी वेळ असेल.
- खोलीत बदल करा: जाड पडदे, कपाट किंवा पार्टिशनचा वापर करा जेणेकरून आवाज कमी होईल.
- म्युझिकचा वापर: हलके संगीत लावल्याने बातचीत खासगी ठेवण्यास मदत होते.
मुलगा-सुनेची खोली सासू-सासऱ्यांपासूनकिती अंतरावर असावी?
जर तुमचे घर '3 BHK' असेल, तर संकोच न बाळगता या विषयावर चर्चा करून थोडी लांबची खोली घ्यावी. रीता सांगतात की, त्यांच्या सासू-सासऱ्यांना भीती होती- "रात्री काही गरज लागली आणि तुम्हाला आवाज नाही आला तर?" यावर उपाय म्हणजे- बेल, इंटरकॉम किंवा फोन, जेणेकरून गरज पडल्यास त्वरित संपर्क साधता येईल.
मुलगा-सून आणि पालकांच्या खोल्यांमधील योग्य अंतर तेच आहे, जिथे कोणालाही एकटे वाटणार नाही आणि कोणाच्या प्रायव्हसीमध्ये हस्तक्षेपही होणार नाही. भौतिक अंतरापेक्षा मानसिक समज, संवाद आणि मर्यादांचा आदर करणे जास्त महत्त्वाचे आहे- याच गोष्टी कुटुंबाला एकत्र जोडून ठेवण्यास उपयोगी पडू शकतील.
(Disclaimer: NDTV Marathi या माहितीची जबाबदारी घेत नाही किंवा दावाही करत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित क्षेत्रातील तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.)
