Dalda Brand Story: एकेकाळी भारतीय स्वयंपाकघरात ज्याची हुकूमत चालायची, ज्याच्या पिवळ्या डब्यावर असलेल्या हिरव्या ताडाच्या झाडाची ओळख घराघरात होती, तो डालडा आज कुठे आहे? 1970 आणि 1980 च्या दशकात लग्नाची पंगत असो वा दिवाळीचा फराळ, डालडाशिवाय पान हलायचे नाही. 90% बाजारपेठेवर एकहाती सत्ता गाजवणारा हा ब्रँड अचानक भारतीय थाळीतून गायब का झाला? शिखरापासून ते तळापर्यंत असा प्रवास करणाऱ्या डालडाची ही रंजक कहाणी नक्कीच वाचण्यासारखी आहे.
कसा झाला डालडा शब्दाचा जन्म?
डालडाची सुरुवात 1930 च्या दशकात झाली. तेव्हा लीव्हर ब्रदर्स (आजची हिंदुस्थान युनिलिव्हर) या कंपनीने जॅकब वॅन डेन बर्ग या डच कंपनीकडून वनस्पति तेलाचा व्यवसाय विकत घेतला. ही डच कंपनी भारतात हे तूप दादा (Dada) या नावाने विकत असे. लीव्हर ब्रदर्सला हे नाव बदलायचे नव्हते, पण त्यात स्वतःच्या कंपनीची ओळख म्हणून L हे अक्षर समाविष्ट करण्यात आले. अशा प्रकारे Dada चे रूपांतर Dalda मध्ये झाले आणि एका ऐतिहासिक ब्रँडचा जन्म झाला.
( नक्की वाचा : Edible Oil: विदेशी तेलाचा विळखा सुटणार! देशात खाद्य तेलात क्रांती होणार; पाहा काय आहे केंद्र सरकारचा नवा प्लॅन )
देशी तुपाचा स्वस्त पर्याय आणि मार्केटिंगचा धमाका
भारतात शुद्ध देसी तूप नेहमीच महाग राहिले आहे. मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी तूप ही चैनीची वस्तू होती. डालडाने नेमकी हीच नस पकडली. चव, दाणेदार पोत आणि रूप अगदी देशी तुपासारखे पण किंमत मात्र निम्म्याहून कमी होती. 1970 च्या काळात जर शुद्ध तूप 30 ते 40 रुपये किलो होते, तर डालडा अवघ्या 12 ते 15 रुपयांत मिळायचा.
याशिवाय डालडाची शेल्फ लाईफ म्हणजे टिकण्याची क्षमता जास्त होती, त्यामुळे तो महिनोनमहिने खराब होत नसे. रस्त्यावरून फिरणाऱ्या गाड्या, लाउडस्पीकर आणि सिनेमाघरातील जाहिरातींमुळे डालडा घराघरात पोहोचला.
( नक्की वाचा : भारताचा सातवा दरवाजा ते मेक्सिकोचे पाताल लोक; या 7 जागा उघडण्याचं धाडस कोणतंही सरकार का करत नाही? )
डालडाची घसरण का झाली?
डालडाच्या घसरणीला दोन महत्त्वाची कारणे कारणीभूत ठरली. पहिले म्हणजे आरोग्यविषयक जागृती. डालडा तयार करण्यासाठी हायड्रोजनीकरण ही प्रक्रिया वापरली जायची, ज्यामुळे त्यात ट्रान्स फॅटचे प्रमाण जास्त असायचे. डॉक्टरांनी हे आरोग्यासाठी, विशेषतः हृदयासाठी घातक असल्याचे सांगायला सुरुवात केली. दुसरे कारण म्हणजे 1990 च्या दशकात भारतीय बाजारपेठेत झालेली रिफाइंड ऑईलची एन्ट्री. धारा, फॉर्च्यून आणि सफोला यांसारख्या ब्रँड्सनी स्वतःला हार्ट फ्रेंडली म्हणून प्रमोट केले आणि लोक जड तुपाकडून हलक्या तेलाकडे वळले.
( नक्की वाचा : Parle G: शून्यातून विश्व कसं उभं करावं? 'पारले'च्या यशाचा हा थक्क करणारा इतिहास वाचायलाच हवा! )
मालक बदलला आणि स्वरूपही
डालडाची विक्री घटत असल्याचे पाहून 2003 मध्ये हिंदुस्थान युनिलिव्हरने हा ब्रँड अमेरिकन कंपनी बंज (Bunge) ला विकला. आज डालडा पूर्णपणे गायब झालेला नाही, पण त्याचे स्वरूप बदलले आहे. आता डालडा ब्रँड अंतर्गत सोयाबीन, सूर्यफूल आणि मोहरीचे रिफाइंड तेल विकले जाते. मूळ वनस्पति तूप आता फक्त बेकरी, हॉटेल किंवा समोसे-कचौरीच्या दुकानांपुरते मर्यादित राहिले आहे. एकेकाळी भारतीय बाजारपेठेचा सम्राट असलेला डालडा आज बदलत्या काळानुसार स्वतःचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी धडपडत आहे.
