Himachal Pradesh Raulane festival: हिमाचलच्या पर्वतरांगांमध्ये मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग असलेल्या एका दुर्मिळ उत्सवाने सध्या सोशल मीडियावर लक्ष वेधले आहे. किन्नौरमधील कडाक्याच्या थंडीत साजरा होणारा हा ‘रौलणे' उत्सव केवळ एक परंपरा नाही, तर तो येथील लोकांचा निसर्गावरील विश्वास आणि अदृश्य शक्तींशी जोडलेला एक धागा आहे.
काय आहे रौलणे उत्सव?
भारताची संस्कृती विभाग, प्रदेशानुसार वारंवार बदलते आणि पर्वतांमध्ये तर ती वेगळ्याच उंचीवर पोहोचते. किन्नौरच्या उंच आणि थंड पर्वतरांगांमध्ये साजरा होणारा 'रौलणे' उत्सव मोठ्या समारंभापेक्षा पूर्णपणे वेगळा आहे. इथे फटाके नाहीत, मोठी गर्दी नाही. हा उत्सव जंगलातील आत्म्यांवर, बर्फाच्या रांगेतील परींवर (Fairies) आणि त्या कथा पुढे नेणाऱ्या माणसांवर विश्वास ठेवतो.
उत्तराखंड, हिमाचल, जम्मू-काश्मीरचे काही भाग आणि ईशान्येकडील हिमालयीन पट्ट्यामध्ये, अदृश्य शक्ती आपल्यासोबत चालतात, असा लोकांचा पूर्वापार विश्वास आहे. एकांतवासामुळे त्यांच्या रूढी निश्चित झाल्या आणि निसर्गाने त्यांच्या कथांना जन्म दिला. इथे 'परी', 'संरक्षक' आणि 'भटकणारे आत्मे' ही केवळ कल्पनाशक्ती नाही; ती त्यांच्या रोजच्या जीवनातील स्मृतींचा भाग आहेत.
उत्तराखंडमध्ये या परींना 'आछरी' (Aachhris) म्हणतात. स्थानिक लोककथांनुसार, त्या संरक्षिका आहेत आणि त्यांच्या इच्छेनुसार मानवी रूप धारण करतात. ‘खैत पर्वत' नावाच्या एका पर्वतावर या आछरी मानवांना त्यांच्या जगात घेऊन जातात, अशी एक जुनी गोष्ट सांगितली जाते. किन्नौरमध्ये या परींना 'सौनी' (Sauni) म्हणून ओळखले जाते. हिवाळ्यात, जेव्हा थंडी असह्य होते, तेव्हा हे सौनी स्वर्गलोकातून खाली येऊन गावाची राखण करतात, असा इथल्या लोकांचा विश्वास आहे. ते मार्गदर्शन करतात, संरक्षण देतात आणि समुदायाला एक प्रकारची मानसिक सुरक्षा देतात.
A village mela in Kinnaur, HP. pic.twitter.com/McHCAcKUcm
— Dr. Ajayita (@DoctorAjayita) November 12, 2025
रक्षण कर्त्यांचा सन्मान करण्याचा उत्सव...
‘रौलणे' उत्सव हा याच सौनींना कृतज्ञतापूर्वक परत पाठवण्याचा क्षण असतो. निरोप समारंभ नव्हे, तर विधी, नृत्य आणि कृतज्ञतेतून त्यांना पाठवले जाते. या उत्सवाचे हृदय ‘रौला' आणि ‘रौलणे' मध्ये दडलेले आहे—हे दोन पुरुष आहेत, ज्यांची निवड समारंभातील 'वधू' आणि 'वर' म्हणून केली जाते. ते एकत्र चालतात, गातात, मोठ्याने हसतात आणि विधी पूर्ण करतात. थंडीचा सामना करण्यासाठी दोघांनीही पारंपरिक किन्नौरी लोकरीचे जाड कपडे परिधान केलेले असतात. मुखवटे त्यांच्या चेहऱ्यांना लपवतात आणि हातमोजे हात झाकतात. वधू बनलेला पुरुष विशेष शिरोभूषण, बांगड्या आणि पेंडंट घालतो, तर वर लाल कापडाने चेहरा झाकतो. या उत्सवाचे फोटो सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहेत.
नक्की वाचा - Pune Navale Bridge Accident : मराठीतील हरहुन्नरी अभिनेता दगावला; वडिलांसाठी नवस करणाऱ्या स्वातीचाही मृत्यू
नागीन नारायण मंदिर (Nagin Narayan temple) हे मुख्य ठिकाण आहे. वधू-वराच्या वेशातील हे पुरुष मंदिरात प्रवेश करतात, पूजा करतात आणि त्यानंतर एक संथ, सखोल प्रतीकात्मक नृत्य सादर करतात. या नृत्यामुळे मनुष्य आणि सौनी आत्म्यांमध्ये संवाद साधला जातो, असे गावकरी सांगतात. प्रत्येकजण या विधीमध्ये सहभागी होतो—जप, नृत्याच्या पावलांद्वारे, किंवा केवळ उपस्थित राहून.
उत्सव संपत असताना, गावातील वडीलधारी मंडळी शेवटचे विधी करतात. 'वधू-वर' बनलेल्या पुरुषांना आशीर्वाद मिळतो आणि समुदाय पुढील वर्षासाठी सौनींना संरक्षणाची विनंती करतो. मान्यतेनुसार, वसंत ऋतू आला की परी त्यांच्या कुरणांमध्ये परत जातात. त्यामुळे, पुढच्या हंगामात त्या परत येईपर्यंत धन्यवाद देण्याचा हा ‘रौलणे' क्षण असतो.
Track Latest News Live on Marathi.NDTV.com and get news updates from India and around the world
