-अनिता शर्मा, प्रतिनिधी
Alcoholic Liver Disease: देशातील सर्वात नामांकित लिव्हर (यकृत) तज्ज्ञांपैकी एक असलेल्या डॉ. एस. के. सरीन यांच्या ओपीडीत (OPD) बसण्याची संधी मला मिळाली. एखाद्या डॉक्टरांची थेट ओपीडी पाहण्याची माझी ही पहिलीच वेळ होती. खरं सांगायचं तर मी उत्सुक होते. एवढ्या मोठ्या डॉक्टरांच्या ओपीडीत नक्की काय चालत असेल? तिथे फक्त गंभीर रुग्णच येत असतील का? रुग्णांसोबतची चर्चा केवळ वैद्यकीय अहवाल (Medical Reports) आणि औषधांपुरतीच मर्यादित राहत असेल का? असे अनेक प्रश्न माझ्या मनात घोळत होते.
तिथे कोणी रुग्ण असे प्रश्न विचारत होता की ते ऐकून मला हसू येत होतं, तर कोणी आपल्या आजारपणामुळे इतका चिंतेत होता की त्याच्या डोळ्यात भीती स्पष्ट दिसत होती. कधी डॉ. सरीन रुग्णांसोबत मनापासून हसत गप्पा मारत, तर कधी एखाद्याच्या निष्काळजीपणावर कडक शब्दांत समजावत. त्या खोलीमध्ये एकाच वेळी हसू, काळजी, आशा आणि शिकवण या सर्वच गोष्टी पाहायला मिळत होत्या.
तेवढ्यात एक रुग्ण तेथे आला ज्याने आपल्या आजाराचे कारण सांगताना काहीतरी असे म्हटले की डॉ. सरीन यांनाही हसू आवरले नाही. तो रुग्ण म्हणाला, "डॉक्टर साहेब, मला वाटलं दारू खराब दर्जाची होती, म्हणूनच माझं लिव्हर खराब झालं...". हे ऐकून खोलीत हलकेच हसू पसरले, पण त्यानंतरच्या काही मिनिटांत जी चर्चा झाली, त्यात लिव्हरच्या आरोग्याशी संबंधित एक खूप मोठा धडा लपलेला होता, जो कदाचित आपल्यापैकी बहुतेकांना आजही माहीत नाही.
(नक्की वाचा: Mosquito Control: पावसाळ्यात घराला मच्छरपासून कसं वाचवावं? आजारांपासून दूर राहण्यासाठी फॉलो 'या' 5 टिप्स)
याच निमित्ताने डॉ. सरीन यांनी मला सांगितले की, आपल्या देशात 'अल्कोहोलिक लिव्हर डिसीज'बाबत लोकांमध्ये अजूनही पुरेशी जागरूकता नाही. अगदी सौम्य (Mild) फॅटी लिव्हरचे निदान झाले तरी लोक त्याकडे गांभीर्याने पाहत नाहीत आणि स्वतःच्या बचावासाठी कोणतीही पावले उचलत नाहीत.
मी जेव्हा त्यांना याबद्दल आणखी विचारले, तेव्हा त्यांनी मला सविस्तर माहिती दिली. अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर आणि लिव्हर सिरोसिस म्हणजे काय, त्याची लक्षणे, कारणे, प्रतिबंध आणि उपचारांबद्दल सर्व काही सविस्तर जाणून घेऊया:
(नक्की वाचा: Panic Attack: हार्ट अटॅक आणि पॅनिक अटॅकमधील 'हा' सूक्ष्म फरक ओळखा, हृदयविकाराबाबत डॉक्टरांचा गंभीर इशारा)
अल्कोहोलिक लिव्हर म्हणजे काय?
अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर (AFLD) हा दारूच्या अतिसेवनामुळे होणारा लिव्हरच्या आजाराचा सर्वात प्राथमिक टप्पा आहे. यामध्ये लिव्हरच्या पेशींमध्ये अतिरिक्त चरबी जमा होऊ लागते, ज्यामुळे लिव्हरच्या सामान्य कार्यप्रणालीवर परिणाम होतो.
अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हरची कारणे
- दारूचे अतिसेवन करणे.
- शरीरात पोषणतत्त्वाची कमतरता असणे.
- नियमितपणे दारू पिणे.
अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हरपासून बचाव कसा करावा?
- दारूचे सेवन पूर्णपणे बंद किंवा कमी करा.
- सकस आणि पौष्टिक आहार घ्या.
- वजन नियंत्रणात ठेवा.
- भरपूर पाणी प्या.
- नियमितपणे वैद्यकीय तपासणी (Checkup) करा.
- रोज व्यायाम करा.
अल्कोहोलिक लिव्हर डिसीजचे टप्पे (Stages)
- पहिला टप्पा: फॅटी लिव्हर (Fatty Liver)
- दुसरा टप्पा: अल्कोहोलिक हेपेटायटीस (Alcoholic Hepatitis)
- तिसरा टप्पा: सिरोसिस (Cirrosis - लिव्हर निकामी होणे)
अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हरवरील उपचार
- दारू पिणे पूर्णपणे बंद करणे हाच यावरील मुख्य उपाय आहे.
- डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली वैद्यकीय उपचार घेणे.
- एलएफटी (LFT - Liver Function Test) आणि पोटाची सोनोग्राफी (Ultrasound) करणे.
- आजार गंभीर टप्प्यावर असल्यास 'लिव्हर ट्रान्सप्लांट' (यकृत प्रत्यारोपण) करणे.
(Disclaimer: NDTV Marathi या माहितीची जबाबदारी घेत नाही. अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)
