Isabgol Tips: रोज 1 चमचा इसबगोल खाल्ल्यास काय होईल? वाचा डॉ राम यांनी कॅलरीज, फॅट्स फायद्यांची दिलेली माहिती

- डॉ. राम अवतार

Isabgol Benefits: भारतीय घरांमध्ये इसबगोलचा (Psyllium Husk) वापर वर्षानुवर्षे बद्धकोष्ठता आणि पोटाशी संबंधित समस्यांवर घरगुती उपाय म्हणून केला जात आहे. आयुर्वेदातही पचनक्रिया सुधारण्यासाठी हे एक अतिशय प्रभावी औषध मानले गेले आहे. पण तुम्हाला माहीत आहे का की, इसबगोलचे काम फक्त पोट स्वच्छ करण्यापुरतेच मर्यादित नाही?  पोषणतज्ज्ञ आणि आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, इसबगोल रक्तातील साखरेचे (ब्लड शुगर) प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यासाठी, कोलेस्टेरॉल कमी करण्यासाठी आणि हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी देखील मदत करू शकते. इसबगोलमध्ये असलेले सोल्युबल फायबर (Soluble Fiber) शरीरात अनेक प्रकारे कार्य करते, ज्यामुळे हे आधुनिक जीवनशैलीशी संबंधित अनेक आजारांवर फायदेशीर मानले जाते.

इसबगोल कोणत्या आजारांवर उपयुक्त ठरते?

इसबगोल हे 'प्लँटागो ओव्हाटा' (Plantago ovata) नावाच्या वनस्पतीच्या बियांच्या टरफलापासून बनवले जाते. याच टरफलावर प्रक्रिया करून इसबगोलचा भुसा तयार केला जातो. हा भुग्यामध्ये डाएटरी फायबरचे प्रमाण जास्त असते, जे पचनसंस्था, चयापचय (Metabolism), ब्लड शुगर आणि कोलेस्टेरॉल नियंत्रित ठेवण्यास मदत करते. इसबगोल पाण्यात मिक्स केल्यानंतर ते जेलसारखे दिसते. 

इसबगोलमधील पोषण मूल्य (Nutritional Value of Isabgol)

इसबगोलमधील सर्वात मोठा पोषक घटक म्हणजे फायबर. यामध्ये कॅलरीज, फॅट्स आणि  प्रोटीनचे प्रमाण खूप कमी असते, तर सोल्युबल फायबर जास्त प्रमाणात असते. 

प्रति 100 ग्रॅम इसबगोलमध्ये साधारणपणे:

1 मोठा चमचा (सुमारे 5 ग्रॅम) इसबगोलमध्ये:

इसबगोलमध्ये असलेले सोल्युबल फायबर पाणी शोषून घेऊन जेलसारखा पदार्थ तयार करते, जे पचन, ब्लड शुगर नियंत्रण आणि कोलेस्टेरॉलच्या व्यवस्थापनात मदत करू शकते.

ब्लड शुगर नियंत्रित ठेवण्यास इसबगोल कसे मदत करते?
डायबिटीजशी लढणाऱ्या लोकांसाठी इसबगोल फायदेशीर मानले जाते. यामागे अनेक कारणे आहेत. चला जाणून घेऊया इसबगोल ब्लड शुगर कसे नियंत्रित ठेवते -

1. इसबगोल ग्लुकोजचे शोषण मंदावते: इसबगोलपासून तयार होणारे जेल कार्बोहायड्रेट्स विघटित होण्याची प्रक्रिया मंदावते. यामुळे जेवणानंतर अचानक ब्लड शुगर वाढण्याची शक्यता कमी होऊ शकते.
2. इन्सुलिनचा प्रतिसाद सुधारण्यास मदत करते: पचनाचा वेग मंद असतो, तेव्हा शरीर इन्सुलिनचा योग्य वापर करते. यामुळे ब्लड शुगर स्थिर ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
3. वजन नियंत्रणात ठेवण्यास उपयुक्त: इसबगोलमुळे दीर्घकाळ पोट भरल्यासारखे वाटते. यामुळे वारंवार भूक लागणे आणि जास्त खाण्याच्या सवयीवर नियंत्रण मिळवता येते, जे डायबिटीजच्या रुग्णांसाठी फायदेशीर ठरू शकते.
4. HbA1c पातळीत सुधारणा: काही अभ्यासांत असे आढळून आले आहे की, नियमितपणे इसबगोलचे सेवन केल्यास दीर्घकाळात रक्तातील साखरेच्या संकेतांकांमध्ये, जसे की HbA1c मध्ये सुधारणा होण्यास मदत होऊ शकते.

(नक्की वाचा: Constipation Remedy: जुनाट बद्धकोष्ठतेमुळे पोट स्वच्छ होत नाही? आयुर्वेदिक डॉक्टरांचा 1 घरगुती उपाय करेल कमाल)

हृदयाच्या आरोग्यासाठीही फायदेशीर

इसबगोलचे अन्य फायदे
ब्लड शुगर आणि हृदयाच्या आरोग्याव्यतिरिक्त इसबगोल अनेक प्रकारे फायदेशीर मानले जाते:

इसबगोलचे सेवन कसे करावे?

(नक्की वाचा: Monsoon Diet: पावसाळ्यात आजारी पडणे कायमचे विसरा, वैद्य उर्मिला पिटकर यांनी सांगितला आरोग्याचा महामंत्र)

थोडक्यात सांगायचे तर इसबगोल हा केवळ बद्धकोष्ठता दूर करणारा घरगुती उपाय नाही. यात असलेले सोल्युबल फायबर ब्लड शुगर नियंत्रित ठेवण्यास, कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास आणि हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करू शकते. याच कारणामुळे आजच्या काळातही भारतीय घरांमध्ये हे सर्वात विश्वासार्ह नैसर्गिक सप्लिमेंट्सपैकी एक मानले जाते. पण कोणत्याही आरोग्याच्या समस्येसाठी याला उपचाराचा पर्याय न मानतात, संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैलीचा एक भाग मानले पाहिजे.

लेखकाबद्दल: डॉ. राम अवतार हे दिल्ली सरकारच्या योग विभागाचे निवृत्त प्रोजेक्ट ऑफिसर आहेत. योग आणि ध्यानाच्या (Yoga Meditation) क्षेत्रात त्यांच्याकडे 38 वर्षांहून अधिक काळाचा दीर्घ आणि व्यावहारिक अनुभव आहे. त्यांनी योग, प्राणायाम, ध्यान, नाडी विज्ञान, औषधी वनस्पती/पारंपरिक औषधे, निसर्गोपचार (Naturopathy), रेकी, होमिओपॅथी आणि आयुर्वेदाच्या माध्यमातून अनेक गुंतागुंतीच्या आणि असाध्य आजारांवर यशस्वी उपचार केले आहेत.

(Disclaimer: NDTV Marathi या माहितीची जबाबदारी घेत नाही. अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)