Water Fasting Benefits: आजकल वजन कमी करण्यासाठी 'वॉटर फास्टिंग' (Water Fasting) वेगाने ट्रेंड बनत चालले आहे. सोशल मीडियावर लोक असा दावा करतात की, फक्त पाणी पिऊन काही दिवसांत वजन वेगाने कमी करता येते. ऐकायला हे सोपे आणि प्रभावी वाटतंय, ना डाएट प्लॅनचे टेन्शन, ना कॅलरी मोजण्याची कसरत. पण प्रत्यक्षात वॉटर फास्टिंग हा शरीरासाठी एक मोठा मेटाबॉलिक बदल (Metabolic Shift) असतो, जो शरीराच्या अंतर्गत प्रक्रियांवर खोलवर परिणाम करतो. यादरम्यान शरीराला अन्न मिळत नाही, त्यामुळे ऊर्जेसाठी शरीराला वेगळे मार्ग अवलंबावे लागतात. काही संशोधनांनुसार यामुळे पेशींची स्वच्छता (Autophagy) होऊ शकते, पण याचे धोकेही कमी नाहीत. म्हणूनच वॉटर फास्टिंग सुरू करण्यापूर्वी यामुळे शरीरात नेमके काय घडते, हे समजून घेणे आवश्यक आहे.
वॉटर फास्टिंग म्हणजे काय? (What is Water Fasting?)
वॉटर फास्टिंग म्हणजे एका ठराविक काळासाठी फक्त पाणी पिणे आणि कोणत्याही प्रकारचे घन किंवा द्रवयुक्त अन्नाचे सेवन न करणे. हा काळ 24 तासांपासून ते अनेक दिवसांपर्यंत असू शकतो. अनेकजण याला डिटॉक्स आणि वजन घटवण्याचा मार्ग मानतात, पण याचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीवर वेगळा असू शकतो.
वॉटर फास्टिंगमुळे शरीरात होणारे बदल
पहिले 24 तास: शरीराची ऊर्जा कमी होऊ लागते
सुरुवातीला शरीर साठवलेल्या ऊर्जेचा (ग्लायकोजेन) वापर करते. हा ग्लुकोजचा साठा यकृत (Liver) आणि स्नायूंमध्ये असतो. जसजसा हा साठा संपतो, तसतसे तुम्हाला भूक लागणे, चिडचिड होणे, डोकेदुखी आणि अशक्तपणा जाणवू शकतो.
दोन ते तीन दिवस: शरीर 'कीटोसिस'मध्ये जाते
जेव्हा ग्लायकोजेन संपते, तेव्हा शरीर ऊर्जेसाठी चरबी (Fat) जाळण्यास सुरुवात करते. या प्रक्रियेला 'कीटोसिस' म्हणतात. या काळात वजन वेगाने कमी होताना दिसते, पण त्यातील मोठा हिस्सा हा पाणी आणि स्नायूंचा (Muscles) असतो. या दरम्यान चक्कर येणे, थकवा आणि तोंडाला दुर्गंधी येणे अशा समस्या जाणवू शकतात.
तीन दिवसांनंतर: स्नायू कमकुवत होऊ लागतात
दीर्घकाळ फास्टिंग केल्यामुळे शरीर आपली ऊर्जा वाचवू लागते आणि चयापचय क्रिया (Metabolism) मंदावते. तसेच ऊर्जेसाठी शरीर प्रथिनांच्या शोधात स्नायूंचे विघटन करू लागते. यामुळे कमालीचा अशक्तपणा, रक्तदाब कमी होणे आणि एकाग्रतेची क्षमता कमी होऊ शकते.
(नक्की वाचा: Lemon Balm Benefits: रात्री झोप येत नाही? पोट स्वच्छ होत नाही? औषधं सोडा, लेमन बाममुळे दूर होतील सर्व समस्या)
वॉटर फास्टिंगमुळे शरीर डिटॉक्स होते का?
अनेक लोकांचा असा समज आहे की यामुळे शरीर डिटॉक्स होते. पण सत्य हे आहे की, आपले शरीर यकृत आणि किडनीच्या माध्यमातून स्वतःला आधीच स्वच्छ करत असते. वॉटर फास्टिंगमुळे ही प्रक्रिया विशेषरित्या सुधारते, याचा कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही.
(नक्की वाचा: Sirsasana Benefits: त्वचेवर येईल चमक, केसगळती होईल कमी! शीर्षासन कोणी करावे आणि टाळावे, वाचा आसनाची योग्य पद्धत)
वॉटर फास्टिंगचे धोके काय आहेत?डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय वॉटर फास्टिंग करणे धोकादायक ठरू शकते. यामुळे शरीरात पोषक तत्त्वांची कमतरता, इलेक्ट्रोलाइट असंतुलन, डिहायड्रेशन, चक्कर येणे आणि हार्मोनल बदल होऊ शकतात.
वॉटर फास्टिंगमुळे वजन नक्कीच कमी होते, पण ते कायमस्वरूपी नसते. जसे तुम्ही पुन्हा सामान्य जेवण सुरू करता, तसे वजन परत वाढू शकते. त्यामुळे जर तुम्हाला निरोगी पद्धतीने वजन कमी करायचे असेल, तर संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि पुरेशी झोप हाच सर्वात प्रभावी आणि सुरक्षित मार्ग आहे.
Photo Credit: NDTV Marathi
(Disclaimer: NDTV Marathi या माहितीची जबाबदारी घेत नाही. अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ/डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. )
