Gold Recycling Benefits: भारतात सोने हे केवळ गुंतवणुकीचे साधन नसून ते लग्नकार्य आणि सणावारांचाही एक अविभाज्य भाग आहे. देशात दरवर्षी जेवढे सोने खरेदी केले जाते, त्यापेक्षा कितीतरी पटीने जास्त सोने आधीपासूनच लोकांच्या घरांमध्ये न वापरता पडून आहे. होय, हे सत्य आहे. भारतीय कुटुंबं आणि मंदिरांकडे मिळून सुमारे 30 हजार ते 32 हजार टनांपर्यंत सोन्याचा साठा आहे, ज्याची किंमत साधारण 3.8 ट्रिलियन डॉलर इतकी आहे. काही रिपोर्टनुसार तर हा आकडा 35 हजार टनांपर्यंतही सांगितला जातो. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे या सोन्याचा एक मोठा हिस्सा घरांचे लॉकर, कपाटे आणि तिजोऱ्यांमध्ये कोणताही वापर न होता पडून आहे. जर या सोन्याचा छोटासा भाग जरी पुन्हा अर्थव्यवस्थेत वापरला गेला, तर देशाचा खूप मोठा फायदा होऊ शकतो.
मिडल ईस्टमध्ये (मध्य पूर्व) सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, गेल्या महिन्यात पंतप्रधान मोदी यांनी लोकांना आवाहन केले की, नवीन सोने खरेदी करण्याऐवजी घरांमध्ये ठेवलेल्या जुन्या आणि न वापरलेल्या सोन्याचा वापर करा किंवा ते रीसायकल (पुनर्वापर) करा. त्यांचे म्हणणे आहे की, परदेशातून नवीन सोने नंतर खरेदी करा, त्याआधी देशात उपलब्ध असलेल्या सोन्याचा योग्य वापर करा.
सोन्याचे रीसायकलिंग म्हणजे काय?
सोन्याचे रीसायकलिंग म्हणजे पडून असलेल्या किंवा निरुपयोगी सोन्याला पुन्हा वापरण्यायोग्य बनवणे. यामध्ये जुने दागिने, तुटलेली नाणी, सोन्याच्या विटा (बिस्किटे) आणि अगदी इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंमधून काढलेले सोने गोळा केले जाते. सर्वात आधी या सोन्याच्या शुद्धतेची (प्युरिटी) तपासणी केली जाते, त्यानंतर ते वितळवून स्वच्छ केले जाते आणि त्याचे पुन्हा शुद्ध सोन्यात रूपांतर केले जाते, जे सामान्यतः 99.9% पर्यंत शुद्ध असू शकते. यानंतर या सोन्याचा वापर पुन्हा नवीन दागिने किंवा नाणी बनवण्यासाठी केला जातो. 'मुथूट एक्झिम'चे सीईओ कीयूर शाह यांनी सांगितले की, या प्रक्रियेमुळे सोन्याचा पुनर्वापर तर होतोच,शिवाय हे पर्यावरणासाठीही फायदेशीर आहे; कारण नवीन सोन्याच्या खाणींमधून उत्खनन करण्याची गरज कमी होते, ज्यामुळे प्रदूषणासोबतच ऊर्जेचा वापरही घटतो.
(नक्की वाचा: 26 Lakh Jobs: नोकरी जाणार अशी भीती वाटतेय? 'या' क्षेत्रात 26 लाख जागांची प्रतीक्षा; कुठे आहे संधी,वाचा सविस्तर)
सरकार सोन्याचे रीसायकलिंग करण्याचे आवाहन का करत आहे?
सोन्याच्या रीसायकलिंगचा थेट संबंध भारताच्या वाढत्या आयात बिलाशी (Import Bill) आहे. वर्ष 2025-26 मध्ये भारताने आपली सोन्याची गरज पूर्ण करण्यासाठी सुमारे 72.4 अब्ज डॉलर खर्च केले. भारत आपल्या गरजेचा मोठा हिस्सा परदेशातून आयात करतो आणि प्रत्येक आयातीसाठी परकीय चलन खर्च करावे लागते. 'स्वास्तिका इन्व्हेस्टमार्ट'चे संतोष मीना यांचे म्हणणे आहे की, जर सोन्याचे रीसायकलिंग योग्य पद्धतीने केले गेले, तर आयातीवरील निर्भरता कमी होऊ शकते आणि परकीय चलनाची बचत होऊ शकते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, आपण जितके जास्त सोने रीसायकल करू, तितकेच कमी सोने बाहेरून मागवावे लागेल. याच कारणामुळे सरकार घरांमध्ये पडून असलेले निरुपयोगी सोने पुन्हा वापरात आणण्यासाठी सांगत आहे.
सोन्याच्या रीसायकलिंगमुळे किती फायदा होईल?सोन्याच्या रीसायकलिंगच्या परिणामांबद्दल सांगायचे तर संतोष मीना यांच्या मते, जर भारतातील घरांमध्ये आणि मंदिरांमध्ये जमा असलेल्या एकूण सोन्याचा केवळ 1 टक्का भाग जरी दरवर्षी रीसायकल केला गेला, तर सोन्याच्या आयातीत सुमारे 25% ते 30% पर्यंत घट होऊ शकते. याचा फायदा ज्वेलरी मार्केटसोबतच देशाच्या अर्थव्यवस्थेलाही होईल. एका साखळी प्रक्रियेद्वारे (Chain Process) याचा सकारात्मक परिणाम देशावर दिसून येईल. उदाहरणार्थ आयात बिल कमी झाल्यामुळे परदेशांवरील निर्भरता कमी होईल, ज्यामुळे सुरू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) सुधारेल आणि देशांतर्गत सोन्याचे शुद्धीकरण करणाऱ्या (रिफायनिंग) उद्योगालाही मोठी चालना मिळेल.
Track Latest News Live on Marathi.NDTV.com and get news updates from India and around the world
